Năm 2018, tôi nhận sửa lại căn nhà cho một gia đình ba thế hệ. Họ đưa tôi một file PDF dày 50 trang từ kiến trúc sư nổi tiếng, đẹp như tạp chí. Nhưng khi tôi đến khảo sát, bà cụ 80 tuổi ngồi ở góc nhà và nói: 'Thằng ơi, bà chỉ cần một chỗ phơi áo dài không bị nắng gắt.' Tôi bỏ bản vẽ sang một bên, lấy cuốn sổ tay ra vẽ lại căn nhà từ câu nói đó. Kể từ ngày ấy, tôi không bao giờ thiết kế nhà đẹp theo cách cũ nữa. Phần mềm thiết kế có thể tạo ra những hình ảnh đẹp mắt, nhưng nó không thể thứ mà bà cụ 80 tuổi thực sự cần. Hôm đó, tôi ngồi xuống bên bậc cửa, hỏi han bà về góc sân phơi, về kỷ niệm tuổi trẻ của bà. Cuốn sổ tay của tôi bắt đầu dày lên với những ghi chú mà chương trình máy tính nào có thể vẽ ra. Tôi nhớ có lần, sau khi bàn giao nhà, gia chủ phải tự khoan thêm kệ để giày dép vì bản vẽ 3D bỏ sót thói quen xếp dép của họ. Căn nhà thứ hai ở Cầu Giấy, vợ chồng trẻ phải đập bỏ vách ngăn phòng khách chỉ sau 3 tháng ở vì không có góc thay đồ. Theo thống kê của tôi, Phần lớn các yêu cầu sửa nhà trong năm đầu tiên đều nằm ngoài những thứ chưa từng xuất hiện trên bản vẽ kỹ thuật số.
Bản vẽ máy tính đẹp nhưng không ai đoán được bà cụ sẽ để dép ở đâu
Phần mềm thiết kế thường tạo ra những góc nhìn hoàn hảo về mặt hình thức, nhưng không hiểu gì về thói quen sinh hoạt của con người. Có lần tôi chứng kiến một gia đình ở Thanh Xuân hoàn thành căn nhà mơ ước với bản vẽ đẹp như tạp chí, thế mà bà cụ 80 tuổi lang thang tìm chỗ để dép vì chẳng có góc nào trong thiết kế dành cho việc đó. Bà đành phải mua một cái kệ nhựa để cạnh cửa, trông xấu xí nhưng lại là nơi bà đi lại mỗi ngày. Tôi hiểu ra rằng, vẻ đẹp thật sự của một ngôi nhà không nằm ở chất liệu ốp tường hay nội thất nhập khẩu, mà nằm ở những góc khuất mà chẳng ai nghĩ đến khi thiết kế. Có một căn nhà tôi thi công ở Hà Đông, chủ nhà là giáo viên văn, đề nghị tôi thiết kế một kệ sách dọc theo hành lang. Phần mềm lúc đó hiển thị rất đẹp, nhưng khi thi công tôi phát hiện hành lang chỉ rộng 80cm, chẳng đủ chỗ cho một người đứng. Tôi đành phải phá bỏ ý tưởng đó, chuyển sang thiết kế kệ mỏng ép sát tường, vừa không vướng lối đi. Điều đó dạy tôi là: hãy vẽ cho thói quen, cho bước chân, chứ không phải cho phần mềm. Khi bạn hạ mình ngang tầm mắt của bà cụ, bạn mới thấy cả thế giới thay đổi.
Cuốn sổ tay 200 trang của tôi đã thay đổi cách tôi nhìn một ngôi nhà đẹp
Cuốn sổ tay của tôi hiện dày hơn 200 trang, không có một hình phối cảnh nào, chỉ có những dòng nhật ký ngắn kiểu như: 'cửa sổ hướng tây - giờ vàng 3h chiều', 'bậc tam cấp cao 12cm vì chân ông Hòa yếu'. Tôi bắt đầu ngồi uống trà với gia chủ hai buổi, thu lại cách họ nói về căn nhà, về những ước mơ mà họ chưa từng chia sẻ với kiến trúc sư. Một lần nọ, tôi hỏi một gia đình trẻ ở Đà Nẵng: 'Buổi sáng thức dậy, anh chị muốn ánh nắng chiếu vào đâu?' – Họ nhìn nhau cười, rồi chị vợ trả lời: 'Em chỉ muốn có một góc uống cà phê mà không bị nắng gắt chiếu thẳng vào mặt.' Tôi ghi chú lại vào sổ, rồi thiết kế một khoảng hiên nhỏ quay về hướng Bắc, chỗ mát nhất nhà. Cuối cùng họ dùng góc đó nhiều hơn cả phòng khách. Cuốn sổ còn giúp tôi phát hiện ra, nhiều gia đình không cần phòng thờ rộng, nhưng họ cần một chỗ để xe đạp mà chẳng kiến trúc sư nào hỏi. Bản thân tôi từng thiết kế nhà theo cảm tính, vẽ một phòng khách thật hoành tráng, rồi hóa ra họ chỉ tiếp khách vài dịp. Từ đó, tôi đặt câu hỏi về mức độ dùng đến của từng không gian trước khi vẽ. Cuốn sổ dạy tôi rằng, một ngôi nhà đẹp không phải là một bức tranh, mà là một người bạn đồng hành với nhịp sống của gia chủ. Tôi đang ở căn nhà 3 tầng tự thiết kế, hoàn toàn không dùng phần mềm, chỉ vẽ tay trên giấy, và mỗi ngày tôi vẫn thấy hạnh phúc với từng góc nhà.
Một ngôi nhà đẹp phải trả lời được ba câu hỏi mà chưa ai từng hỏi bạn
Trước khi vẽ bất kỳ nét nào, tôi luôn hỏi chủ nhà ba câu hỏi tưởng chừng đơn giản. Thứ nhất: 'Điều gì làm bạn khó chịu nhất trong ngôi nhà hiện tại?' – Rất nhiều người trả lời về những chuyện nhỏ nhặt như nhà vệ sinh bí bách. Thứ hai: 'Buổi sáng bạn muốn ánh nắng chiếu vào đâu khi uống cà phê?' – Nghe hơi mơ mộng, nhưng nó quyết định hướng cửa sổ, vị trí bàn trà, thậm chí là tinh thần của bạn mỗi sáng. Thứ ba: 'Nếu có 10 triệu để sửa nhà, bạn sẽ sửa chỗ nào đầu tiên?' – Câu hỏi này khiến họ bộc lộ nhu cầu cốt lõi, không phải những món đồ trang trí đắt tiền. Có một gia đình ở Đà Nẵng, họ muốn thiết kế lại toàn bộ, và khi tôi hỏi câu thứ ba, người chồng trả lời ngay: 'Tôi ghét cái bếp bí bách, tôi muốn nấu ăn mà có thể nhìn thấy con chơi ngoài sân.' Chỉ từ câu nói đó, tôi đảo ngược toàn bộ thiết kế, mở bếp thông ra sân, tạo một cửa sổ lớn để anh ấy vừa nấu bếp vừa trông con. Kết quả là căn nhà trở thành nơi cả gia đình quây quần, không nhờ đồ đạc xa xỉ, mà vì nó giải quyết đúng nỗi bực dọc của họ. Tôi nhận ra vẻ đẹp thật sự của một ngôi nhà không nằm ở màu sơn, mà nằm ở việc nó có khiến bạn thấy nhẹ nhõm mỗi khi bước vào. Nhiều người nghĩ rằng thiết kế đẹp là phải cầu kỳ, sang trọng, nhưng sự thật là một ngôi nhà đẹp là nơi bạn thấy nhẹ nhõm khi bước chân trần. Nếu bạn đang tìm kiếm một đơn vị thiết kế, hãy noi that và hỏi họ ba câu hỏi đó trước khi ký hợp đồng. Nếu họ trả lời qua loa, hãy tìm người khác.
Thiết kế nhà đẹp cuối cùng mà tôi rút ra sau 15 năm là hãy bắt đầu từ bàn chân trần
Sau 15 năm trong nghề, tôi rút ra một quan điểm cá nhân, có thể khiến nhiều đồng nghiệp khó chịu: nhà đẹp là nơi bạn có thể bước chân trần mà không thấy lạnh, không thấy ghê. Tôi từng thiết kế một phòng ngủ với nền gạch bóng kính nhập khẩu, đẹp lung linh dưới ánh đèn, nhưng chính tôi là người phải gỡ bỏ nó chỉ sau một tuần ở thử. Mỗi buổi sáng thức dậy, chân tôi chạm nền và thấy lạnh buốt, lan lên tận đầu gối. Tôi thay bằng gạch men mộc, màu trầm, không hoa văn, và từ đó căn phòng trở nên ấm áp hơn hẳn. Kinh nghiệm đó dạy tôi rằng, những gì bạn cảm nhận bằng da thịt còn quan trọng hơn những gì bạn nhìn thấy bằng mắt. Nhiều gia chủ đến gặp tôi với những bức ảnh nhà đẹp trên Pinterest, nhưng khi tôi hỏi họ: 'Bạn có muốn bước chân trần trên nền nhà này không?', họ sững lại. Không ai nghĩ đến điều đó, nhưng đó lại là thứ quyết định bạn có thực sự hạnh phúc trong ngôi nhà của mình hay không. Lời khuyên cuối cùng của tôi: trước khi quyết định thiết kế, hãy dành một tuần sống thử trong không gian hiện tại của bạn, hoặc thuê một căn nhà có cấu trúc tương tự. Ghi lại những khoảnh khắc khó chịu nhỏ nhất: chỗ để chìa khóa, góc phơi đồ, bậc tam cấp quá cao, cánh cửa va vào nhau. Đó chính là bản vẽ đẹp nhất mà không một kiến trúc sư nào có thể vẽ ra cho bạn. Tôi vẫn giữ cuốn sổ tay 200 trang đó, và mỗi lần mở ra, tôi lại thấy một bài học mới về cách con người sống, cách họ yêu, và cách họ cần được phục vụ bởi chính ngôi nhà của mình.